Berlijn kent een overschot aan in onbruik geraakte industriegebouwen en rangeerterreinen. Het Gleisdreieck is er daar één van. Een stuk van het rangeerterrein wordt omgebouwd tot park, waarvan afgelopen jaar het eerste deel Park am Gleisdreieck is geopend. Vlakbij het park verschijnt nu ook een nieuw en interessant woonproject: Am Lokdepot van Robertneun Architekten uit Berlijn, die ook het mooie Frische Paradies hebben ontworpen.

Het ontwerp heeft een sterke uitstraling; het lijkt op een verbouwd oud gebouw. De postindustriële romantiek van een voormalige locomotievenbewaarplaats die naast de locatie staat wordt opnieuw geïnterpreteerd. Robertneun Architekten heeft het idee zo ontwikkeld dat een bestaand bouwblok dat halfopen is wordt afgemaakt. Het is voor Berlijnse begrippen een groot blok; het omvat meer dan 200 woningen. Robertneun heeft door schaduwstudies/bezonningsstudies het blok zo weten te vormen dat de bestaande bebouwing zo min mogelijk hinder ondervindt van de nieuwbouw. Aan de ene kant bieden de woningen uitzicht over het park en de spoorlijnen, aan de binnenzijde bevindt zich een groen hof.

Er komen verschillende woningtypes voor: type S is het kleinste en lijkt nog het meeste op een rijtjeshuis cq. etagewoning. Deze woning begeeft zich over meerdere etages, gekoppeld aan een loggia over twee verdiepingen. Bij alle woningtypen is het de bedoeling om buitenruimte en de natuur in de omgeving zo veel mogelijk binnen de woning te halen. De grove kolommenstructuur maakt vele indelingen van de plattegrond mogelijk.

In het woningtype L is zelfs een kas geïntegreerd, zodat je je eigen groenten en fruit aan huis kan kweken. Deze ruimte heeft een verdiepingshoogte van 4.30 meter en is een binnenruimte die ook als buitenruimte gebruikt kan worden. In Haus 2 komt per etage één woning. Dat maakt het mogelijk direct met de lift in de woning uit te komen, dat scheelt weer collectieve ontsluitingsruimte. De woningen hebben aan twee kanten veel glas, en door de breedte een terras van 14 meter (!) waarbij al in de ruwbouw bloembakken worden geïntegreerd. Deze woning laat drie verschillende indelingsvarianten zien in een oppervlakte van 160 vierkante meter en een verdiepingshoogte tot vier meter, zie hieronder.

Er is door Robertneun een industriële esthetiek toegepast door een eenvoudige en zichtbare constructiewijze te hanteren: staalbetonskelet met beton in de rode kleur van de locomotievenloodsen gepigmenteerd. De omgeving van het blok is ontworpen en ingericht door Atelier Loidl, die ook het park am Gleisdreieck hebben vormgegeven. Zij stellen voor het hof een combinatie van veel bomen met gras voor, waardoor een bladerdak op het binnenhof zal ontstaan.

Prettig om te merken dat er nog steeds interessante woonprojecten in de stad worden ontwikkeld.

En wie er straks woont met uitzicht op park en locomotievenloodsen moet niet schrikken als hij een stoomfluit hoort, want in de locomotievenloodsen staan de oude locomotieven, die op Open Monumentendag hun jaarlijkse ritje door het Park am Gleisdreieck maken. Daar is een deel van het voormalige spoortracé intact gelaten om de locomotieven naar het Technikmuseum te kunnen laten rijden. Dan begrijp je ineens die borden in Park am Gleisdreieck heel goed.

De emoties lopen hoog op en de krantenkoppen logen er niet om, in de discussie over het afzeggen van de locatie in Kreuzberg door het GuggenheimLab. Dat is een combinatie van het Guggenheim-museum, dat samen met autobouwer BMW een experimenteel lab heeft ontwikkeld. Dat lab heeft een tijdje in New York gestaan en was op weg naar Berlijn. Daar zou het op de locatie Pfefferberg in Prenzlauer Berg neerstrijken en onderzoek doen, samen met buurtbewoners, naar nieuwe ideeën voor de stad.

Maar de locatie Pfefferberg stond Guggenheim niet aan. Daarom kozen zij voor de Cuvrybrache, een grote lege kavel aan de Cuvrystrasse, hoek Schlesische Strasse in Berlijn. Een bijzondere plek; de waarde van de Cuvrybrache voor de buurt en stad is al eens scherp en intelligent onderzocht door Jan van Duppen, klik hier en hier.

Die keuze leidde al tot fijne opmerkingen die de strijd tussen de verschillende buurten in Berlijn aanwakkert:  “Prenzlauer Berg ist tot. Guggenheim Lab zieht nach Berlin-Kreuzberg”. De Cuvrybrache is een welbekende plek, al was het maar vanwege de enorme muurschildering van graffiti-artiest Blu (zie fillempie).

Het GuggenheimLab presenteert zich als multidisciplinair ontmoetingscentrum met als doel om toekomstgerichte oplossingen te vinden voor het leven in de stad. Na New York en Berlijn is Mumbai aan de beurt. Het overkoepelende thema is “Confronting Comfort”. Vanuit Berlijn was er hier en daar al kritiek op de “opgeblazen thema’s” die Guggenheim aan de orde stelt, en de vraag of discussie- en gemeenschapscentra  nu daadwerkelijk door de automobielindustrie en wereldwijde ‘franchise’-musea als het Guggenheim gesponsord moeten worden. Niets bijzonders, daar is het Berlijn voor; de kritische blik altijd paraat, en vaak genoeg ook nog gerechtvaardigd. Zoals de opmerkingen dat Berlijn nu net niet de stad is waar het aan initiatieven die de stad ter discussie stellen ontbreekt. Dat zou je eerder in Amsterdam nodig hebben, waar het lijkt alsof de betrokkenheid bij de ontwikkeling van de stad zich bij menigeen beperkt tot: “waar kan ik hier mijn auto/fiets/scooter kwijt?”

Maar dat Guggenheim nu wegens bedreigingen de locatie Kreuzberg laat schieten gaat menigeen te ver.“Linksextremisten vertreiben Guggenheim aus Kreuzberg” (Tagesspiegel), “Kreuzberg vergrault Guggenheim” (Berliner Zeitung), “Autonome vertreiben Guggenheim aus Kreuzberg” (Die Welt), “BMW fährt in Berlin-Kreuzberg gegen die Wand” “Guggenheim kapituliert in Kreuzberg” (Mitteldeutsche Zeitung) (Bron & Danke, GentrificationBlog)

En hoe kijkt de politiek er tegenaan? Die liggen rollebollend over straat, het lijkt wel of ze het leuk vinden om via Guggenheim eigen discussies te kunnen uitvechten. Zo verwijten de partijen die aan de macht zijn (SPD &CDU) de oppositie dat zij het terugtrekken van Guggenheim geen probleem vinden. De oppositie verwijt de regerende partijen weer niet goed te hebben nagedacht. Want de burgemeester en wethouders waren er als de kippen bij om te roepen hoe slecht dit wel niet voor Berlijn is. Frank Henkel van het CDU heeft begin deze week de brandende knuppel in het hoenderhok gegooid door de Chaoten in Kreuzberg (mensen die overal tegen zijn, desnoods met geweld, en die volgens velen met geweld tegen ’t GuggenheimLab hebben gedreigd) als risico voor Berlijn te benoemen. En dat is tegen het zere been van de (linkse) oppositie. De Piraten hadden het beste en meest genuanceerde antwoord op Henkel: niet iedere investeerder die voor Kreuzberg kiest veroorzaakt gentrification, net als niet iedereen die tegen Guggenheim is, een tot geweld neigende linkse Chaoot is.

Maar ja, wie is er nu echt dom in deze discussie? Guggenheim, omdat die, totaal naïef, voor Kreuzberg heeft gekozen? Dat is zo’n beetje als tijdens Ajax-Feyenoord je glasverzameling tentoonstellen op de ArenA-Boulevard: vragen om problemen. De actievoerders van de actiegroep “BMW- NEE!” die zich haasten om te zeggen dat zijn dan wel tegen zijn, maar nooit of te nimmer geweld zouden willen gebruiken? De tegenovergestelde actiegroep KreuzbergProGuggenheim, die dachten met het oprichten van een actiegroep en website de Chaoten te overtuigen thuis te blijven? Of die links-alternatieve Chaoten, die nu euforisch zijn en denken dat ál hun protest succes zal gaan hebben, en zich al handenwrijvend opmaken voor het protest tegen de aanstaande verhuizing van Daimler-Benz naar de Spree? De Kamer van Koophandel, die naïef roept dat bedrijven nu niet en nooit meer voor Berlijn zullen kiezen?

Ik vermoed iets heel anders.

Dat Guggenheim/BMW van de marketing en communicatiegeneratie is die denkt: ‘het maakt niet uit wat ze zeggen, als ze maar over je praten’.  En dat is gelukt,  want je leest overal de woorden ‘Guggenheim’ als krantenkop en hoort “Chaoten” in televisieprogramma’s. Goed gedaan, afdeling marketing.

Mijn boze theorie wordt bevestigd door een aantal buurtburgemeesters, die met Guggenheim te maken hebben gehad, en die telkens met lege handen stonden als Guggenheim toch niet voor hun buurt koos. De burgemeester die de locatie Pfefferberg beheert weet nog steeds niet waarom Guggenheim heeft afgezegd.

Een beetje rondshoppen en rommel maken, dat is wat ze doen. En als lachende derde Berlijn verlaten. Zo zijn we niet getrouwd, Guggenheim. Sla Amy er nog maar eens op na, om te weten hoe het hoort. http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoe_hoort_het_eigenlijk%3F

En zo heeft de komst van het GuggenheimLab dan toch –wellicht heel anders dan bedoeld- bereikt waar ze voor staan: discussie over de toekomst van de stad.  Zelfs zonder GuggenmeimLab. Een goede les voor alle politici die bij het woord Guggenheim spontaan visioenen krijgen dat met de komst van een Guggenheim hun dorp/stad eindelijk “op de kaart wordt gezet”.

Volgens beginnen te fluiten. Terrassen worden buitengezet. Zonneschermen gaan weer naar beneden. Kinderspeelplaatsen zijn overvol. Krokussen steken hun kopjes boven de grond uit.

En toch.

Pas als er mensen op de Modersohnbrücke gaan zitten kijken naar de zonsondergang, dan is de lente in Berlijn werkelijk in aantocht.

Nummer 60 en nummer 61 zijn nog niet eens geopend en toch staat nummer 62 op de planning. Er zijn plannen om naast het O2-stadion aan de Spree een winkelcentrum te bouwen met een oppervlakte van 65.000 vierkante meter, in de vorm van een ufo. Parkeren kan in de tweelagige kelder; er is plek voor 1000 auto’s. Binnenin zijn meer dan 120 winkels te vinden en een grote sportschool, met zwembad op het dak. CKV Immobilien GmbH uit München is de investeerder; nps Tchoban Voss is de architect, die al op meerdere plekken in Berlijn zijn kunstje flikt, zoals op de Leipziger Platz.

Dit wordt het 62e shopping center in Berlijn.

Shoppingcentra schieten, net als hotels, als paddestoelen in een vochtig herfstbos uit de grond. Er zijn al: Alexa, direct naast Alexanderplatz: 180 winkels en 17 restaurants (jaja, ook de McDonalds heet dan ineens ‘restaurant’), Ring Center Friedrichshain l, ll en lll; met meer dan 113 winkels op 45.000 vierkante meter, met 1.000 parkeerplekken. Niet mooi, wel heel praktisch op de kruising van een metrolijn en de S-Bahnringlijn. Volgens de firma CEC, ontwikkelaar van het complex zijn binnen 15 minuten circa 370.000 klanten te vinden. CEC is opgericht door OTTO, uw welbekende postorderbedrijf. En de bouw van Alea 101, ook weer en shopping center, deze keer op Alexanderplatz, is net begonnen.

Het Allee-center op de Landsberger Allee is ook van de firma CEC. Hier zijn op 12.000 vierkante meter 50 winkels gebouwd. Eastgate is eveneens van deze club en ligt in Marzahn. Is met 32.000 vierkante meter gemiddeld groot, kent 1.400 parkeerplaatsen en 185 fietsparkeerplaatsenen bedient een heel groot gebied, want alleen al in Marzahn wonen 130.000 mensen. Daarbuiten wonen veel mensen in de Speckgürtel, ofwel de spekrand met vrijstaande woningen, direct over de Berlijnse stadsgrens heen. Allemaal potentiële shoppingklanten. De Neukölln Arkaden telt 24.000 vierkante meter, 50 winkels, en heeft ook een bios en een bieb. Is van de firma MFI, die ook de Spandau Arkaden, Allee Arkaden (bij Schönhauser Allee in Prenzlauer Berg) en Wilmersdorfer Arkaden in bezit heeft. De grootte van deze centra varieert tussen de 23 en 42.000 vierkante meter. Qua winkels overigens overal de bekende namen.

Koploper is en blijft de Schloßstrasse in Steglitz, met Forum Steglitz en het Schloss-Strassen-Center: 50 winkels, 360 parkeerplaatsen. Forum Steglitz is een uitzondering in deze opsomming; een van de eerste shoppingcentra in Berlijn, want het Forum stamt uit 1970 en is recentelijk opgeknapt. Dit voorjaar komt er nog een shopping center bij in de Schlossstrasse; Boulevard Berlin. Dat wordt een kanjer: een van de grootste binnenstedelijke centra met 180 winkels op maar liefst 76.000 vierkante meter. Ontwikkelt wordt ’t door Multi Development Germany GmbH, een dochter van de Nederlandse ontwikkelaar Multi die in 1982 is opgericht.

Wat de Schlosstrasse sterk maakt, is de (ideale?) combinatie van dergelijke megacenters naast ‘oude’ middenstanders, die sinds 1954 de etalage niet meer hebben aangepast. Worden veel plekken in (Oost-)Berlijn aangeduid als ‘net Amsterdam in de jaren tachtig!’; dat geldt qua shopping ook voor de Schlosstrasse, winkels uit de tijd dat shopping nog gewoon ‘winkelen” heette.
Blijkbaar is er nog steeds markt voor nieuwe centra, hoewel je op basis van het gemiddelde inkomen van de Berlijner eerder een tweede of derdehandskleding- of Humanamarkt zou kunnen toevoegen. Het gros van de shopping centraklanten zijn dan ook toeristen (een kwart, zeggen onderzoeksbureaus die er verstand van hebben). Toeristen blijven maar komen en kopen.

Maar er is hier ook iets anders aan de hand, denk ik, iets dat in Nederland ook jarenlang de bouw van winkelcentra heeft bepaald. En dat haarfijn is blootgelegd in programma’s als De Slag Om Nederland: investeerders willen hun geld op een goede manier stallen. In Berlijn is nog plek zat en amper beleid ten aanzien van dit soort grote centra et voilá: tel uit je winst. Dat efficiency en logica bij het plannen afwezig zijn laat het project Leipziger Platz No. 12 zien.

Want op nog geen vijfhonderd meter van het uiterst middelmatige Potsdamer Platz Arkaden shoppingcenter verrijst dit project Leipziger Platz No. 12, op de plek van het beroemde warenhuis Wertheim. Een mix uit winkelen, restaurants, entertainment, hotels, kantoren, wonen en food markt op twee hectare. Tweehonderd winkels op 50.000 vierkante meter. Niemand maakt mij wijs dat de Potsdamer Platz Arkaden daar blij mee is.

De geplande ufo bij de O2 daarentegen landt op droge grond; er is in de directe omgeving geen winkel te vinden. Nouja, wel een vestiging van Galeria Kaufhof vlakbij Ostbahnhof, de buurman van het O2-stadion, waar de ufo gepland is. Die vestiging van Galeria is een antropologisch onderzoek waard. Het meest doet de sfeer er denken aan de V&D Amstelveen, maar dan 1982. De gekste dingen zijn er nog steeds te koop: Carmet krulset, slacentrifuges; dat soort dingen. Verder liggen er rondom de O2-arena alleen maar bouw- en tuinmarkten en lelijke meubeldiscounters. En club Berghain. Maar die grossier alleen in techno.

Ik laat de ufo voor wat het is –ik krijg het altijd onbeschrijfelijk warm in shopping centra, het zal de overgang zijn- en ga lekker naar de Kaufbar. Waar alles –de stoel waarop je zit, het kopje waaruit je drinkt, het lepeltje waarmee je roert- te koop is.

Daar kan geen shopping center tegenop.

De lente wil nog maar niet doorbreken, en op straat is niks te beleven. Daarom: op naar een van Berlijns leukste, kleinste en fijnste museum: het Museum der Dinge in de Oranienstrasse in Kreuzberg.

Daar is naast de vaste collectie, het depot waar sinds 1900 dagelijkse gebruiksvoorwerpen worden verzameld en tentoongesteld de tijdelijke tentoonstelling Istanbul Alphabet von çokçok bis zikzak te bezoeken. Deze tentoonstelling laat de essentie van het dagelijks leven in Europa’s grootste metropool zien, door middel van dagelijkse gebruiksvoorwerpen. Centraal staat de çokçok-verzameling, die gedurende de honderd dagen dat de curatoren Max Borka en Anna Pannekoek in Istanbul waren is verzameld. Intuïtief zijn spullen en materialen verzameld, die zo een blik geven op het dagelijks leven in Istanbul. Doel was om alledaagse producten te verzamelen, die eigenlijk wegens hun design niet zo opvallen, terwijl ze wellicht al een eeuwigheid bestaan.

Zeer onderhoudend; aan de ene kant fascineert de catalogus- en categoriseerdwang van de curatoren, aan de andere kant is het bijzonder om te zien hoe dagelijkse gebruiksvoorwerpen ineens heel anders op je overkomen omdat ze in een museum zijn tentoongesteld.  




Museum der Dinge
tentoonstelling 17 februari tot 9 april 2012
Oranienstraße 25
Open: vrijdag tot en met maandag van 12-19 uur
dinsdag, woensdag, donderdag dicht

En weer heeft Berlijn er een combi van galerie en culinair bij: de voormalige joodse meisjesschool in de Auguststrasse is sinds deze maand, na twintig jaar leegstand en een jaar verbouwen geopend. Initiatiefnemer Michael Fuchs toont er hedendaagse kunst en klassieke modernen. Ook galerie Eigen+Art heeft er een plekje gekregen. Fotografie heeft er een plek; de gerenommeerde galerie Camera Work uit Charlottenburg heeft op de eerste etage een grote fotogalerie gevestigd.

Deze eerste Joodse meisjesschool is in 1835 opgericht. In 1930 verhuisde de school naar het gebouwen in de Auguststrasse 11, een zakelijk bakstenen gebouw van architect Alexander Beer. Het gebouw bestond uit veertien lokalen, een gymlokaal en een daktuin; destijds was het daarmee een van de modernste scholen van de stad. zoals ook alle andere joodse scholen in Berlijn werd deze school in 1942 gesloten. Daarna diende het gebouw als ziekenhuis, tot aan het einde van WO2. In 1950 werd het gebouw opnieuw school: de Berthold Brecht Schule. In 1996 is de school gesloten wegens gebrek aan leerlingen. Tussentijds stond het gebouw leeg en te verwaarlozen. Pas in 2006 werd het gebouw weer (tijdelijk) gebruikt voor de kunstbiënnale.

De oprichters van het sterren-BD-er-restaurant (beroemde Duitsers) Grill Royal hebben in de oude meisjesschool een nieuw restaurant opgezet: Pauly Saal, met als inspiratie de Berliner Goldenen Zwanziger. Er is ook een tuin bij.

Typerend hoe Berlijn met haar geschiedenis omgaat is het restaurant „The Kosher Classroom“ in een van de voormalige schoollokalen, waar iedere vrijdag volledig kosher gekookt wordt; het Sjabbat-diner. Op zondag is er een vooral vegetarisch en veganistisch buffet. Ook worden er koshere kookcursussen, wijnproeverijen en cocktailparties aangekondigd.

Voor wie niet uit eten wil maar wel wil happen is er Mogg & Melzer Delicatessen, waar de klassieke New Yorkse eetcultuur naar Berlijn wordt gebracht: pastrami en barbecued brisket, matzeballensoep en kosher zout. Maar: vette kritiek is er ook. De Süddeutsche Zeitung schreef: “De laatste vrije ruimtes en bouwruïnes in Berlijn worden zeldzaam. Desondanks laat de stad het toe dat overal eenzelfde mix van horeca, shopping en luxe appartementen verschijnen. En daarmee in de uitverkoop wordt gezet. Let wel: dat alles met het etiket kunst erop geplakt”. Kan iemand daar wat tegen hebben? Ja, zegt de krant. Want in tegenstelling tot wat de aankondiging suggereert dat een plek wordt teruggegeven aan de stad is dat niet zo: de plek is opgegeven. “Een galerie is geen openbare ruimte, ook al wordt er geen entree gevraagd. In restaurants wordt van je verwacht dat je wat eten besteld. De menukaart vervangt hier de portier”.

Weet je wat, ik ga gewoon zelf 's kijken.

Jüdische Mädchenschule
Auguststrasse11-13
Berlin-Mitte

Pauly Saal
Dagelijks open vanaf 12

Kosher Classroom
Vrijdag sabbatdiner vanaf 19.30
Zondag brunch van 11- 18 uur

Mogg & Melzer Delicatessen
Iedere dag open vanaf 8 uur

Vandaag vier ik fier vier jaar in Berlijn!

Een kort woord- en beeldverslag.

Als architect moet je van goede huize komen om je in het bouwgeweld van Berlijn staande te kunnen houden. Ken je de lokale mores niet, dan kan je het wel vergeten. Ik doel niet op de ingewikkeldheid van de procedures, maar op het feit dat in Berlijn veel architecten op hun bek zijn gegaan.

Dat komt omdat de stad een rare mix is van 19e eeuwse stad, die frontaal gemixt is met een stad die zich elke tien jaar opnieuw uitvindt. En telkens als de stad –of de nieuwe architectuur in de stad- denkt erin geslaagd te zijn het nieuwe stadsbeeld te hebben geschapen is dat stadsbeeld allang weer door je vingers geglipt. Of zoals architectuurcriticus Allard Jolles ooit schreef: “Gebouwen die zich on-Berlijns gedragen, die architectonische prietpraat verkopen in plaats van duidelijkheid, vallen keihard door de mand”.

Des te interessanter is het om de tentoonstelling “da! Architektur in und aus Berlin“ te bezoeken, die de Architektenkammer Berlin al dertien jaar lang ieder jaar opzet. Er is daar een doorsnee aan gebouwen die door architectenbureaus uit Berlijn zijn gerealiseerd te bezichtigen. Allerlei soorten gebouwen worden getoond; van woningen tot kantoren tot bedrijfsgebouwen tot ziekenhuizen tot vrijetijdsgebouwen tot onderwijsgebouwen. In ieder geval is BigYard van Zanderroth Architekten erbij, een project waar ik al eerder (enthousiast) over geblogd heb, klik hier. Of het project flotwell Zwei, eveneens een Baugemeinschaft, met een interessant concept. Maar ook der geschriebener Garten (de geschreven tuin) ziet er zeer bezoekwaardig uit. Want dat is het fijne van zo'n tentoonstelling; je kunt er uitkiezen wat je later nog eens in 't echie kan gaan zien. Plaatjes zeggen veel, maar lang niet alles.

In het meubel- en designwarenhuis Stilwerk Berlin in de Kantstrasse is de tentoonstelling (gratis) te zien, evenals de tentoonstelling „Architektur und Schule“ die ingaat op de architectuur van schoolgebouwen.

Ik ben benieuwd

“da! Architektur in und aus Berlin“
25 februari tot en met 17 maart
Stilwerk Berlin Kantstrasse 17
Open: maandag –zaterdag 08.00 – 22.00 uur, zondag 11-22 uur
Toegang gratis

Misschien een vreemde vraag en misschien moet ik zoiets op Twitter vragen, maar waarom zijn er in Nederland geen overdekte markthallen? Van die hallen waar handelaren hun waar aanprijzen, zonder dat je nat wordt, of wegwaait? Ik ken ze uit andere landen, maar in Nederland schijnt het niet te mogen(?) voorkomen. En ja, ik weet het, er wordt er momenteel in Rotterdam een gebouwd, maar dat is geen antwoord op mijn vraag. 

In Berlijn is stadsbouwmeester Hermann Blankenstein de grote markthallenbouwer geweest. Hij heeft tussen 1890 en 1900 veertien markthallen ontworpen. Basis voor de markthallenbouwgolf was het besluit uit 1883. De hygiënische omstandigheden bij markten zouden beter te controleren zijn in van gemeentewege opgerichte markthallen. De snel groeiende Berlijnse bevolking was een tweede reden om de markthallen te bouwen: vele monden moesten gevoed worden. Opvallend verschil tussen andere echte landen en Duitsland: waar in andere landen vaak één centrale markthal is gebouwd (zoals de geweldige Mercat de la Boqueria in Barcelona) werden er in Berlijn meteen veertien gebouwd.

Anno 2012 zijn van de veertien markthallen momenteel alleen de hallen VI, IX, X en XI. nog in gebruik. De rest is ten onder gegaan aan oorlog, concurrentie, vernieuwing of wegblijvende klanten. Zo is Markthalle Xll, die in 1890 geopend werd al in 1898 wegens gebrek aan koopkracht gesloten. Sommige markthallen zijn nog duidelijk als zodanig herkenbaar, zoals de Marheineke Markthalle (nummertje Xl), die in 2007 compleet verbouwd is en nu met meer dan 50 verschillende winkels een paradijs is voor de fijnproever. Middenin de Bergmannstrasse heeft deze markthal weten te overleven. Deze hal is bespaard gebleven wat Markthalle Vl wel is overkomen: van buiten mooi gebleven, van binnen ‘totsaniert’ ofwel doodgerenoveerd (dat woord mag wat mij betreft ook in Nederland worden ingevoerd, geld helaas voor heel veel oude gebouwen in Nederland). Aan de buitenkant oud, maar binnenin is een ordi supermarkt te vinden. Een soort omgekeerde facelift, waarbij de buitenkant wordt opgejongd maar de binnenkant verouderd. Facadisme waar niemand wat aan heeft.
Andere markthallen zijn gedemonteerd en in andere plekken hergebruikt, zoals Markthalle Vll, waarvan delen zijn geïntegreerd in de bebouwing op de Legiendamm en waar nu een fijn simpel Berlijns restaurant te vinden is, dat -hoe toepasselijk- Zur kleinen Markthalle heet.

Bijzonder is de Arminiushalle, ofwel Marthalle X, die is omgebouwd tot ‘Zunfthalle’; ofwel een ‘derde’ plek zoals ze het zelf noemen;een plek waar je oude ambachten opnieuw kan beleven, zoals de Brewbaker-brouwerij, waar ambachtelijk bier wordt gebrouwen. En er is nog meer. Want hoewel Markthalle IX in Kreuzberg half afgeragd nu slechts een KiK en een Aldi herbergt, wordt deze hal stap-voor-stap getransformeerd.

Hiertoe is in 2009 een projectgroep opgericht die van de markthal weer een sociaal, economisch en cultureel middelpunt van de buurt wil maken. De markthal was in de uitverkoop gedaan door de Berliner Grossmarkt (BGM) die van de hal afwou. Eenieder die wil kon zich inschrijven bij verkoop. Doel van de projectgroep was om te voorkomen dat de markthal door de hoogst biedende partij zou worden gerenoveerd tot veredelde supermarkt, iets dat andere markthallen zoals de Ackerhalle helaas is overkomen. Hiertoe hebben zij een plan gemaakt en dat onder de ogen van de politiek geduwd om met hun concept de politiek ervan te overtuigen voor kwaliteit in plaats van geld te gaan. En voro de verandering deed de politiek dat eens een keer.

De Markthalle IX is door de BGM van frutsels ontdaan waardoor de hal tijdens de inschrijvingsperiode voor de verkoop al tijdelijk gebruikt, onder meer door de Prinzessinnengarten, die er een perfecte overwinterplaats vond voor haar mobiele plantentuin. Koffie drinken tussen de rode kool.

Doel van de projectgroep is om handelaren naast elkaar hun waar te laten aanbieden: van de Turkse slager tot aan de biotuinier uit Brandenburg en de Libanese broodbakker tot aan de Berlijnse bloedworstproducent. Geen gezichtsloze supermarktketen met slecht of van dat door Albert Hel voorgesneden en half voorgekookte eten. De markthal wordt zo (opnieuw) een platform waar regionale producenten hun producten aanbieden.
Het idee is om een stad in een stad te verkrijgen; een microkosmos met grote variatie door de veelzijdigheid van klanten en producten. Bij het componeren van het concept is de projectgroep ondersteund door het Berlijnse architectenbureau Raumlabor. Zij hebben samen met een groep internationale architectuurstudenten een flexibel systeem ontworpen waarmee de handelaren in de hal hun waar kunnen aanprijzen. Heel erg knutselig, heel erg Berlijns. Ziehier het leuke en grappige flipje op Vimeo.

Andere activiteiten die er hebben plaatsgevonden om de aandacht weer op de markthal te richten waren de bijeenkomst "Kiez trifft Region" waar regionale (kleine) handelaren hun waren konden aanbieden aan de Kiez (buurt). Of Terra Madre (sanenwerkingsverband van ecologische voedselhandelaren) die in samenwerking met de Berlijnse afdeling van de Slow Food beweging een middag over eten organiseerden. Ziehier voor Vimeo-filmpje.
 
Heel uniek was CHEZ ICKE, een innovatief café/theater/feestproject.

CHEZ ICKE is bedoeld zoals eigenlijk iedere goede bar: woonkamer en een podium voor gasten tegelijk. Daartoe is in de Markhalle een huiskamerbar gebouwd, waar je, net als in een gewoon café, wat kon drinken. Tegelijkertijd traden er toneelspelers, muzikanten én de barvatar op. Niet zo bijzonder hoor ik U zeggen, maar het bijzondere zat ‘m in dat je interactief  per live-stream thuis vanuit je luie stoel achter je laptop alles kon meemaken wat er in de bar gebeurde. En daar komt de barvatar om de hoek kijken; die kijkt, drinkt, doet, praat voor jou. Via een chatfunctie is de barvatar aan te sturen. Met andere woorden: via de chat kun je de barvatar opdrachten geven. En de best-of-chatters maken een kans een plaats te krijgen in de Stammtischcharts (stamtafelcharts).

Renovatie staat op het programma en angst voor een Beeldkwaliteitplan of monumentengezeur is er bij de projectgroep niet. Is ook niet nodig, want de liefde voor de oude hal is groot, daar kan geen regel uit welk beeldkwaliteitplan tegenop. Daarbij komt dat er wel veel werk is te doen, want de BGM heeft de Markthalle lX duidelijk „abgewirtschaftet” dwz: er niets meer aan onderhoud gedaan sinds een jaar of tien. En ook is door de BGM geen enkele poging gewaagd om een concept zoals dat er nu ligt tot stand te brengen. Daarvoor is de afstand van het kantoor van de BGM tot aan de lokale handelaren en kopers in Kreuzberg letterlijk en figuurlijk te groot.

Bij Markthalle lX is de typische mix-van-nu aan het ontstaan: ondernemerschap mixt er met kunst mixt er met uitgaan mixt er met sociaal engagement; met vernieuwende ideeën, met vervagende branches en een hoop positiviteit. Een markthal die zich afkeert van de eenheidsbrij van goedkope supermarkten en aan vele kleine handelaren een platform biedt. Een plek met een symboolkarakter voor de grote verscheidenheid die Kreuzberg kenmerkt; de combi van economische creativiteit en sociale integratiekracht. 

Je zou willen dat dingen vaker zo gingen.

Markthalle lX
Eisenbahnstrasse 42/43 
Berlin-Kreuzberg

Voorlopig alleen warenmarkt op vrijdag en zaterdag
Check de facebooksite voor activiteiten hier

Zeg, kent U de nieuwste trend al? Planking is uit, swoppen is in.
Hier een grappig filmpje.

Erg leuk zijn de locaties die in Berlijn worden aangedaan.
Wat zien we zoal? Een overzicht, zodat u binnenkort bij uw Berlijnbezoek zelf ter plaatse kunt gaan swoppen op bijzondere locaties.

Op 0.05 zien we links een klein stukje Rijksdag, gefilmd vanuit de bovenste verdieping van een dubbeldeksbus

0.06 op een roltrap, plek is mij onbekend. Wie het goede antwoord weet krijgt van mij drie t-shirts

Op 0.08 staan de swoppers te swoppen op de Oberbaumbrücke

Op 0.12 is er een grappige scene vlak voor een ongebruikte S-Bahntunnel, ik weet niet waar

0.19 wordt er geswopt in een van de attracties van het Spreepark Berlin, het stilgelegde en al tien jaar ongebruikte voormalig DDR-pretpark. Lees hier meer daarover. We zien de theekopjescarrousel. Een pastische op Alice in Swoppingland

0.26 staat het drietal bij het beeld Menschen in der Stadt van de kunstenaar Andreas Frömberg, dat in 1987 hier is neergezet

0.31: Brandenburger Tor, niet te missen. Met dank aan de levende standbeelden. Zijn ze toch nog érgens goed voor

0.52: het reuzenrad in het Spreepark draait nog steeds, vooral bij harde wind en laat dan een kreunend geluid horen. Je kan van een afstand goed zien dat het rad nog draait, omdat de wagonnetjes aan het rad van kleur verschillen

1.04: een andere attractie is een treinbaan met autootjes in de vorm van een bebrilde man met een bolhoed. Ideaal om te swoppen

1.05: kassa om geld voor muntjes voor attracties te wisselen

1.05: met de Molecule Man die in de Spree staan op de achtergrond

1.06: een van de vele dinosaursussen komt weer ’s langs

1.06: wordt er geswopt bij het megalomane Russische monument in Treptow, dat de omgekomen Russische soldaten herdenkt

Erg grappig is de boze oma op ’t U-Bahnstation op 1.21. “Coole idee und die oma bei 1:19 rockt” is het commentaar. Duidelijk is te zien dat hier niets geënsceneerd is, want het is exact wat je iedere dag op alle stations kan zien: een mix van oude oma’s hippe jongeren, vijftigers in campingsmoking en snelle dames op hakken.

Berlijn is en blijft een goed decor.

Verder: laat U niets wijsmaken; de tas die om het beeld hangt tussen 0.26 en 0.30 verraadt de oorsprong van ’t filmpje: postorderbedrijf OTTO heeft hiermee (en nog meer filmpjes, klik hier) een erg goeie viral gemaakt om de aandacht op kleding en het voorjaar te vestigen.