Misschien een vreemde vraag en misschien moet ik zoiets op Twitter vragen, maar waarom zijn er in Nederland geen overdekte markthallen? Van die hallen waar handelaren hun waar aanprijzen, zonder dat je nat wordt, of wegwaait? Ik ken ze uit andere landen, maar in Nederland schijnt het niet te mogen(?) voorkomen. En ja, ik weet het, er wordt er momenteel in Rotterdam een gebouwd, maar dat is geen antwoord op mijn vraag. 

In Berlijn is stadsbouwmeester Hermann Blankenstein de grote markthallenbouwer geweest. Hij heeft tussen 1890 en 1900 veertien markthallen ontworpen. Basis voor de markthallenbouwgolf was het besluit uit 1883. De hygiënische omstandigheden bij markten zouden beter te controleren zijn in van gemeentewege opgerichte markthallen. De snel groeiende Berlijnse bevolking was een tweede reden om de markthallen te bouwen: vele monden moesten gevoed worden. Opvallend verschil tussen andere echte landen en Duitsland: waar in andere landen vaak één centrale markthal is gebouwd (zoals de geweldige Mercat de la Boqueria in Barcelona) werden er in Berlijn meteen veertien gebouwd.

Anno 2012 zijn van de veertien markthallen momenteel alleen de hallen VI, IX, X en XI. nog in gebruik. De rest is ten onder gegaan aan oorlog, concurrentie, vernieuwing of wegblijvende klanten. Zo is Markthalle Xll, die in 1890 geopend werd al in 1898 wegens gebrek aan koopkracht gesloten. Sommige markthallen zijn nog duidelijk als zodanig herkenbaar, zoals de Marheineke Markthalle (nummertje Xl), die in 2007 compleet verbouwd is en nu met meer dan 50 verschillende winkels een paradijs is voor de fijnproever. Middenin de Bergmannstrasse heeft deze markthal weten te overleven. Deze hal is bespaard gebleven wat Markthalle Vl wel is overkomen: van buiten mooi gebleven, van binnen ‘totsaniert’ ofwel doodgerenoveerd (dat woord mag wat mij betreft ook in Nederland worden ingevoerd, geld helaas voor heel veel oude gebouwen in Nederland). Aan de buitenkant oud, maar binnenin is een ordi supermarkt te vinden. Een soort omgekeerde facelift, waarbij de buitenkant wordt opgejongd maar de binnenkant verouderd. Facadisme waar niemand wat aan heeft.
Andere markthallen zijn gedemonteerd en in andere plekken hergebruikt, zoals Markthalle Vll, waarvan delen zijn geïntegreerd in de bebouwing op de Legiendamm en waar nu een fijn simpel Berlijns restaurant te vinden is, dat -hoe toepasselijk- Zur kleinen Markthalle heet.

Bijzonder is de Arminiushalle, ofwel Marthalle X, die is omgebouwd tot ‘Zunfthalle’; ofwel een ‘derde’ plek zoals ze het zelf noemen;een plek waar je oude ambachten opnieuw kan beleven, zoals de Brewbaker-brouwerij, waar ambachtelijk bier wordt gebrouwen. En er is nog meer. Want hoewel Markthalle IX in Kreuzberg half afgeragd nu slechts een KiK en een Aldi herbergt, wordt deze hal stap-voor-stap getransformeerd.

Hiertoe is in 2009 een projectgroep opgericht die van de markthal weer een sociaal, economisch en cultureel middelpunt van de buurt wil maken. De markthal was in de uitverkoop gedaan door de Berliner Grossmarkt (BGM) die van de hal afwou. Eenieder die wil kon zich inschrijven bij verkoop. Doel van de projectgroep was om te voorkomen dat de markthal door de hoogst biedende partij zou worden gerenoveerd tot veredelde supermarkt, iets dat andere markthallen zoals de Ackerhalle helaas is overkomen. Hiertoe hebben zij een plan gemaakt en dat onder de ogen van de politiek geduwd om met hun concept de politiek ervan te overtuigen voor kwaliteit in plaats van geld te gaan. En voro de verandering deed de politiek dat eens een keer.

De Markthalle IX is door de BGM van frutsels ontdaan waardoor de hal tijdens de inschrijvingsperiode voor de verkoop al tijdelijk gebruikt, onder meer door de Prinzessinnengarten, die er een perfecte overwinterplaats vond voor haar mobiele plantentuin. Koffie drinken tussen de rode kool.

Doel van de projectgroep is om handelaren naast elkaar hun waar te laten aanbieden: van de Turkse slager tot aan de biotuinier uit Brandenburg en de Libanese broodbakker tot aan de Berlijnse bloedworstproducent. Geen gezichtsloze supermarktketen met slecht of van dat door Albert Hel voorgesneden en half voorgekookte eten. De markthal wordt zo (opnieuw) een platform waar regionale producenten hun producten aanbieden.
Het idee is om een stad in een stad te verkrijgen; een microkosmos met grote variatie door de veelzijdigheid van klanten en producten. Bij het componeren van het concept is de projectgroep ondersteund door het Berlijnse architectenbureau Raumlabor. Zij hebben samen met een groep internationale architectuurstudenten een flexibel systeem ontworpen waarmee de handelaren in de hal hun waar kunnen aanprijzen. Heel erg knutselig, heel erg Berlijns. Ziehier het leuke en grappige flipje op Vimeo.

Andere activiteiten die er hebben plaatsgevonden om de aandacht weer op de markthal te richten waren de bijeenkomst "Kiez trifft Region" waar regionale (kleine) handelaren hun waren konden aanbieden aan de Kiez (buurt). Of Terra Madre (sanenwerkingsverband van ecologische voedselhandelaren) die in samenwerking met de Berlijnse afdeling van de Slow Food beweging een middag over eten organiseerden. Ziehier voor Vimeo-filmpje.
 
Heel uniek was CHEZ ICKE, een innovatief café/theater/feestproject.

CHEZ ICKE is bedoeld zoals eigenlijk iedere goede bar: woonkamer en een podium voor gasten tegelijk. Daartoe is in de Markhalle een huiskamerbar gebouwd, waar je, net als in een gewoon café, wat kon drinken. Tegelijkertijd traden er toneelspelers, muzikanten én de barvatar op. Niet zo bijzonder hoor ik U zeggen, maar het bijzondere zat ‘m in dat je interactief  per live-stream thuis vanuit je luie stoel achter je laptop alles kon meemaken wat er in de bar gebeurde. En daar komt de barvatar om de hoek kijken; die kijkt, drinkt, doet, praat voor jou. Via een chatfunctie is de barvatar aan te sturen. Met andere woorden: via de chat kun je de barvatar opdrachten geven. En de best-of-chatters maken een kans een plaats te krijgen in de Stammtischcharts (stamtafelcharts).

Renovatie staat op het programma en angst voor een Beeldkwaliteitplan of monumentengezeur is er bij de projectgroep niet. Is ook niet nodig, want de liefde voor de oude hal is groot, daar kan geen regel uit welk beeldkwaliteitplan tegenop. Daarbij komt dat er wel veel werk is te doen, want de BGM heeft de Markthalle lX duidelijk „abgewirtschaftet” dwz: er niets meer aan onderhoud gedaan sinds een jaar of tien. En ook is door de BGM geen enkele poging gewaagd om een concept zoals dat er nu ligt tot stand te brengen. Daarvoor is de afstand van het kantoor van de BGM tot aan de lokale handelaren en kopers in Kreuzberg letterlijk en figuurlijk te groot.

Bij Markthalle lX is de typische mix-van-nu aan het ontstaan: ondernemerschap mixt er met kunst mixt er met uitgaan mixt er met sociaal engagement; met vernieuwende ideeën, met vervagende branches en een hoop positiviteit. Een markthal die zich afkeert van de eenheidsbrij van goedkope supermarkten en aan vele kleine handelaren een platform biedt. Een plek met een symboolkarakter voor de grote verscheidenheid die Kreuzberg kenmerkt; de combi van economische creativiteit en sociale integratiekracht. 

Je zou willen dat dingen vaker zo gingen.

Markthalle lX
Eisenbahnstrasse 42/43 
Berlin-Kreuzberg

Voorlopig alleen warenmarkt op vrijdag en zaterdag
Check de facebooksite voor activiteiten hier

Zeg, kent U de nieuwste trend al? Planking is uit, swoppen is in.
Hier een grappig filmpje.

Erg leuk zijn de locaties die in Berlijn worden aangedaan.
Wat zien we zoal? Een overzicht, zodat u binnenkort bij uw Berlijnbezoek zelf ter plaatse kunt gaan swoppen op bijzondere locaties.

Op 0.05 zien we links een klein stukje Rijksdag, gefilmd vanuit de bovenste verdieping van een dubbeldeksbus

0.06 op een roltrap, plek is mij onbekend. Wie het goede antwoord weet krijgt van mij drie t-shirts

Op 0.08 staan de swoppers te swoppen op de Oberbaumbrücke

Op 0.12 is er een grappige scene vlak voor een ongebruikte S-Bahntunnel, ik weet niet waar

0.19 wordt er geswopt in een van de attracties van het Spreepark Berlin, het stilgelegde en al tien jaar ongebruikte voormalig DDR-pretpark. Lees hier meer daarover. We zien de theekopjescarrousel. Een pastische op Alice in Swoppingland

0.26 staat het drietal bij het beeld Menschen in der Stadt van de kunstenaar Andreas Frömberg, dat in 1987 hier is neergezet

0.31: Brandenburger Tor, niet te missen. Met dank aan de levende standbeelden. Zijn ze toch nog érgens goed voor

0.52: het reuzenrad in het Spreepark draait nog steeds, vooral bij harde wind en laat dan een kreunend geluid horen. Je kan van een afstand goed zien dat het rad nog draait, omdat de wagonnetjes aan het rad van kleur verschillen

1.04: een andere attractie is een treinbaan met autootjes in de vorm van een bebrilde man met een bolhoed. Ideaal om te swoppen

1.05: kassa om geld voor muntjes voor attracties te wisselen

1.05: met de Molecule Man die in de Spree staan op de achtergrond

1.06: een van de vele dinosaursussen komt weer ’s langs

1.06: wordt er geswopt bij het megalomane Russische monument in Treptow, dat de omgekomen Russische soldaten herdenkt

Erg grappig is de boze oma op ’t U-Bahnstation op 1.21. “Coole idee und die oma bei 1:19 rockt” is het commentaar. Duidelijk is te zien dat hier niets geënsceneerd is, want het is exact wat je iedere dag op alle stations kan zien: een mix van oude oma’s hippe jongeren, vijftigers in campingsmoking en snelle dames op hakken.

Berlijn is en blijft een goed decor.

Verder: laat U niets wijsmaken; de tas die om het beeld hangt tussen 0.26 en 0.30 verraadt de oorsprong van ’t filmpje: postorderbedrijf OTTO heeft hiermee (en nog meer filmpjes, klik hier) een erg goeie viral gemaakt om de aandacht op kleding en het voorjaar te vestigen.

De winter is niet direct de tijd om eens lekker in een park te gaan rondhangen. En mijn serie ‘nieuwe parken in Berlijn’ is eigenlijk al afgelopen. Maar er is een speciale aanleiding om het toch over het Freiraumlabor Friedrichshain te hebben, een park in wording.

In het park staat de pas gerenoveerde voormalige locomotieftoren, waar een presentatie plaatsvond van de kunstenaar Nik Nowak. Die heeft een pantservoertuig annex geluidsinstallatie gebouwd, waarmee hij bezoekers een performance heeft laten horen tijdens de Transmediale. Bizar en grappig tegelijk, klik hier voor de video.

Bijzonder is dat de performace heeft plaatsgevonden in deze Lok-Schuppen, een voormalig rangeerterreingebouwtje, waarvan me de functie niet helemaal duidelijk is. De renovatie van de Lok-schuppen maakt deel uit van het Wriezener Park in wording, dat aan Helsingforser Straße ligt, niet ver van Berghain af. Het park is een experiment, omdat het vrijwel volledig door de buurt is vormgegeven, in samenspraak met architectenbureau tx - büro für temporäre architektur.

Het twee hectare grote terrein maakte vroeger deel uit van het Wriezener goederenstation. Op een deel van dit voormalige goederenstation zijn in de jaren negentig diverse grote bouwmarkten verschenen, eentje zelfs met een voetbalveld op het dak (Fussballhimmel) om aan de wensen voor groen, sport en spel uit  de buurt tegemoet te komen.

Om de wensen te inventariseren is het Wriezener Freiraumlabor opgestart; een initiatief van buurtbewoners en enthousiaste landschapsarchitecten, om de wensen uit de buurt te inventariseren. Eens per maand trof men elkaar om te overleggen, te inventariseren en te enthousiasmeren. Het laboratoriumidee heeft in die zin echt vorm gekregen dat niet vantevoren vaststond welke programmaonderdelen in het park een plek zouden krijgen. het Wriezener Freiraumlabor is van 2007 tot 2010 als voorbeeldplan vanuit het programma "Experimenteller Wohnungs- und Städtebau" (ExWoSt) door het landelijke ministerie van Bouw ondersteund.

Het park bevat nu de volgende ‘bouwstenen’: het tegenoverliggende Dathe-Gymnasium heeft een openluchtlokaal gemaakt, waar scholieren leren tuinieren. Een BMX-crossfietsparkoers is uitgezet, enkele buurtbewoners houden er een volkstuin. En de voormalige  Lok-Schuppen wordt omgebouwd tot trefpunt voor de buurt waar een mengsel van buurt (niet-commerciële)- en buurtoverstijgende (commerciële) activiteiten gepland gaan worden.  

Al in 2007 is het park geopend. Toen was het nog een totaal verwilderd stuk groen langs het spoor. In 2009 en 2010 zijn de eerste acties ondernomen om het om te vormen tot park. De toegankelijkheid werd verbeterd, een asfaltpleintje voor basketballers aangelegd. Helaas is voor de omgeving van de Lok-Schuppen geen geld meer om er iets moois van te maken. En is de communicatie tussen stadsdeel en het Freiraumlabor lang niet altijd soepeltjes verlopen. Kortweg komt het erop neer dat het stadsdeel totaal geen weet heeft van hoe om te gaan met een plan voor een park dat uit geen programma bestaat, omdat het programma zich nog moet vormen.

Ondanks alle gedoe is het Wriezener park bijzonder, omdat het ’t tegendeel is van een klassiek park dat iedereen al kent. Het is ook geen ‘mooi’ park in de zin van klassieke heggetjes of struiken. Misschien maakt het een wat onsamenhangende, rommelige indruk. En dat maakt Friedirchshain, dus het park voelt zich er goed thuis. En wij ook. Alleen al de stuntende BMX-jongeren zijn het bekijken waard. Het park ligt mooi op het zuiden. Niet schrikken als er af en toe een dieseltrein lege slaapwagons voorbijsleept. Want het goederenstation mag dan verleden tijd zijn, de sporadisch langsrijdende diesellok doet de herinnering aan het spooremplacement weer opleven.

Berlijn, februari 2012, Spreeoever

Aan de wand van de trap naar de toiletten (waar tijdens het urineren Tatort als hoorspel te horen is; niet heel handig om ineens "HÄNDE HOCH!!" te horen....) hangt een collectie (zelf-)gehaakte pannenlappen, in het door mij veelbezongen en onvolprezen Michelbergerhotel, gelegen tussen oost en west.

Voor wie deze mannetjes niet kent, kijk hier.

De bouwhekken staan er al, de bomen zijn al gekapt. De bouw van Alea 101 is begonnen.

Wie of wat is dat?

Ongeveer middenin de stad, op smijtworp afstand van het station Alexanderplatz ligt de locatie van het toekomstige multifunctionele winkelcentrum Alea 101, een project van ontwikkelaar Redevco. Bekend zijn al twee huurders die het pand zullen gaan betrekken: AktivSchuh en de Italiaanse vreetschuur Vapiano. Op de bovenste twee verdiepingen zijn kantoren en woningen gepland. Het totale metrage bedraagt 19.000 vierkante meter. Begin 2014 zal het pand worden opgeleverd.

De neergeworpen “Zauberwürfel“ (toverdobbelsteen) die er inderdaad uitziet alsof iemand bij het dobbelen de Alexanderplatz als speeltafel heeft genomen, is ontworpen door Sauerbruch Hutton, die in Berlijn meerdere gebouwen heeft ontworpen, waaronder het Photonic Zentrum in Adlershof. Het ontwerp heeft een kubusvorm, die refereert aan de Cubix-bioscoop die er tegenover ligt. Maar net als bij Rubik's cube (wie heeft er niet een halve polsfractuur aan dat doelloze gedraai overgehouden) zijn de bovenste twee etages verschoven. Daarin bevinden zich aan een binnenhof woningen. “Noch mehr Schwaben, die direkt an den Bahngleisen wohnen“ is het klagende commentaar op een website waar het plan wordt gepresenteerd, want je kunt je afvragen wie er direct aan het spoor wil wonen. “Schwaben“ staat voor alles wat vooral in Prenzlauer Berg protesteert tegen clubs die als gevolg daarvan dicht moeten. Zal station Alexanderplatz binnenkort gesloten worden, na oplevering en bewoning van Alea 101?

Op het eerste gezicht is het een onlogische plek, deze locatie van Alea 101 (wordt nog lastig, want naast Alea hebben we al het vaginaroze Alexa. Hoeveel namen met -Al- zijn er nog mogelijk?). Het gebouw dat zich redelijk houdt aan de gemiddelde goothoogte van 22 meter in Berlijn–dit gebouw wordt 29 meter- lijkt misplaatst te zijn en zich te willen opdringen tussen station en Fernsehturm. Maar niets is wat het lijkt in Berlijn.

Want wie oude plattegronden uit 1940 en 1953 bekijkt ziet dat hier–zoals op veel plekken- ooit een gebouw heeft gestaan. En dat daarmee de bouw van Alea 101 een uitvloeisel is van het Planwerk Innenstadt uit de jaren ’90. Dit Planwerk heeft tot doel de oude gaten in Berlijn zo veel mogelijk op te vullen en het liefst ook het oude stratenpatroon te herstellen. Daarom lijkt dit onlogisch, maar is een reconstructie. Wie van na 1989 is weet eigenlijk helemaal niet dat hier een gat gevuld moet gaan worden.

Waarmee de naam van Berlijn als lasagnastad van laagjes geschiedenis weer eens wordt bevestigd. 

Er ligt sneeuw in de stad, maar het mag geen naam hebben. Hier en daar is een auto bepoedersuikerd, of een glasbak onherkenbaar geworden. Maar de stoepen en straten zijn allang weer sneeuwvrij. Voor echte sneeuwpret moet je de stad uit.

Tijd voor een Ausflug, dat heerlijke Duitse woord. Hoe kan je dat het beste vertalen? “Uitvlucht” is wel erg letterlijk en klinkt alsof je een argument verzint om ergens niet aan mee te doen. “Vlieg-er-eens-uit” dan? Doet herinneringen oproepen aan het TROS-programma Ter land, ter zee en in de lucht. Dat was leuk, vooral het achteruitrijden, ("me gras, me gras!!") maar dekt de lading niet. Uitstapje dan maar, dat heeft een hoog jarenvijftiggehalte, maar dat had het sneeuwdoel ook.

Want de Harz heeft veel sneeuw en de Brocken is er de hoogste ( 1142 meter) berg. De Harz is als berggebied bijzonder, omdat het ‘t noordelijkste middelgebergte van Duitsland is. De gebergtevorming aan het eind van het Paleozoïcum, de Hercynische orogenese, is naar de Harz genoemd. De Harz is door de Russische troepen in 1945 bezet. Dat was zo afgesproken op de conferentie van Potsdam. Hiermee verdween een groot deel van de Harz achter het IJzeren Gordijn.  Dit gordijn is toch nog ergens goed voor geweest; de Brocken en omgeving zijn lang voor grote veranderingen bespaard gebleven. Nu is het een belangrijke toeristiesche trekpleister geworden. En als het plaatsje Wernigerode als „Die bunte Stadt am Harz“ wordt gekarakateriseerd ben ik al niet meer te houden.  Een prachtig prentenboekplaatsje, met een kasteel, waar tot 1929 graaf zu Stolberg-Wernigerode heeft gewoond. Wernigerode heeft zeer geprofiteerd van de vele financiële geldstromen die na de Wende richting Oost-Duitsland zijn gestroomd; geen huis is er niet opgeknapt. De vakwerkhuizen vliegen je er om de oren.

Naar de Brocken leidt een van de vele smalspoorbanen die door de Harz zijn aangelegd, waar oude stoomlocomotieven de schattige wagons stomend naar boven trekken. Smalspoor kan veel krappere bochten maken, daarom zijn er in de bergen veel smalspoorbanen. Er lag bovenop de Brocken minstens een halve meter sneeuw, maar de Brockenbahn deerde het niet; sneeuw, bladeren, vierkante wielen: het maakt de Brockenbahn allemaal geen zier uit, die rijdt gewoon. Al vanaf 1899 en weliswaar met een onderbreking van 1961 tot 1991, maar hij rijdt.

Er was maar één stationnetje waar het locomotiefje eventjes wachten moest want er diende water bijgetankt teworden: stoomloko, weet u. De heen- en terugtocht leidt je 20 kilometer door de Harz, waarbij het sneeuwlandschap met de bijna omvallende bomen en de langsvliegende stoomwolken uit de locomotief tot een surrealistische sfeer leidde.
Bovenop de Brocken was het was schitterend en knalhelder helder weer, je kon ver zien en de snijdende wind hield zich afzijdig.
De warme erwtensoep met bockwurst deed de minus 17 graden eventjes vergeten.

Toch is te merken dat het al februari is:
de vogels kwetteren er al lustig op los en het is langer licht.
Lente, kom maar op!

Een jaar geleden kon ik, op weg naar het vliegveld, amper mijn straat verlaten. Overal stonden mannen in groene pakken met witte helmen, armen stevig in die van de behelmde buurmannen ingehaakt. In de lucht cirkelde een helikopter als een lastige, plakkerige bromvlieg. Het was mistig, maar in de verte kon ik zien dat door de dubbele rij politiebussen er geen doorkomen meer aan was. De zesbaans Frankfurter Allee zweeg, wat het brommen van de helikopter nog indringender maakte.

Vandaag is het een jaar geleden dat het kraakpand Liebigstrasse 14 is ontruimd. Kraakpand? In Berlijn? Daar geldt toch een uiterst streng kraakverbod? Dat is waar. En het is te ingewikkeld om uit te leggen, maar met een aantal ongenuanceerde grote stappen is het verhaal zo: na de Wende stonden in het oude oost-Berlijn veel panden leeg. Die werden in bezit genomen, vooral door west-Duitsers uit bijvoorbeeld Stuttgart, Wuppertal of ander minder opwindende plaatsen. Na de hereniging van de Duitslanden werd het tijd om de oost-Duitse eigendommen terug te geven aan de rechtmatige eigenaren, want bijna alle privébezit van onroerend goed was in de DDR staatseigendom. Dat terugkrijgen van privé-eigendom heeft soms tot hartverscheurende taferelen geleid. En ook tot Liebig 14, waar de rechtmatige eigenaren het gekraakte pand doorverkochten aan een onroerendgoedhandelaar. Die heeft lang geprocedeerd om de krakers –want dat waren het- eruit te krijgen. Vorig jaar is dat gelukt, met een halve stadsrevolutie tot gevolg. Afgaande op de in 101% zwartgeklede actievoerders op straat kwam men uit de hele wereld uit solidariteit met Easyjet naar Berlijn.

Sindsdien is gentrification een woord dat bijna dagelijks op blogs en in de kranten voorkomt. Zie het filmpje, waar wordt uitgelegd wat het eigenlijk is. De "Gentrifizierungskeule” wordt van stal gehaald. Vrij vertaald: de figuurlijke bout waarmee je iemand een tik kan geven als je iets niet bevalt en daarmee elke discussie kan doodslaan wordt in DLD aangeduid als ‘keule’; bv. de Auschwitzkeule; je mag niets over joden of nazi’s zeggen of Auschwitz wordt erbij gehaald.

Gisteren hing er –uit voorzorg- weer zo’n dikke bromvlieg in de lucht, om de een-jaar-later-rellen de kop in te drukken. Wat heeft het ontruimen van kraakpanden met de aantrekkelijkheid van de stad te maken? Berlijn is en blijft in trek. Het leven dat je in Berlijn kan leiden, kan amper in Wuppertal, Stuttgart of een willekeurige andere plaats in Duitsland (of Nederland). De aantrekkingskracht is het afwijkende van de stad, in meerdere opzichten: het overgrote cultuuraanbod, van hoog- tot dieplaagcultuur, de tegendraadsheid, het creatieve, het vernieuwende, het zoekende. Ik merk het aan de groepen die ik rondleid; Berlijn maakt wat in mensen los, misschien wel het gevoel van echte vrijheid. Ik hoop altijd maar dat ze iets van dat losse mee terug nemen en in hun dagelijks leven incorporeren, maar misschien is dat te hoog gegrepen. Berlijn blijkt gelukkig geen vermarktbaar concept, dat je zomaar naar een andere plaats kan verplaatsen. Iedere keer op een als ‘typisch Berlijns’ aangemerkte locatie in Nederland schrik ik me weer een Hut van de ongelooflijk onberlijnse prijzen, maar dat terzijde. Hoe vaak je het woord -hip- ook gebruikt als het om Berlijn gaat, de stad blijft uniek en onverplaatsbaar.

Veel mensen willen het leven leven zoals zij zelf willen. Toch neemt de kritiek op mensen die hun ongegentrificieerde buurten als standaard voor de hele stad beschouwen toe. Er gaat iets dwangmatigs uit van het verdedigen van de (kraak-)panden. De stad verandert, en dat hou je niet tegen. Misschien is de hoge mate van verdringing wel een kenmerk, of een goede kwaliteit van een echte stad, wordt hier en daar geschreven.

Tegelijkertijd is er wel degelijk een zorgwekkende ontwikkeling gaande, maar die heeft eerder met de niet-wooncultuur te maken dan met het met veel bombarie gepaard gaande ontruimen van hier en daar een kraakpand. Karakteristiek-treurig is het lot van de vele clubs, vooral in Prenzlauer Berg. Zoals de Klub der Republik aan de Pappelallee, die deze week gesloten is, na een tiendaags afscheidsfeest (entree: € 1,-). Deze club is er eentje in een reeks die hebben moeten sluiten wegens overlast. Soms niet eens geluidsoverlast van de club zelf, zoals bij club Icon, waar geklaagd werd over het lawaai buiten op straat, nadat de club dicht ging. Inmiddels is er een lijst van 15 clubs die met sluiting bedreigd worden, en die bij politici bekend zijn. Vaak zijn het niet de investeerders die de grootste bedreiging vormen –een club kan een ruimte huren van een pandeigenaar, en die kan (en mag, wat mij betreft) met het pand doen wat hij wil, binnen de regels van het huurcontract. Eerder zijn het (nieuwe) bewoners die klagen.
Zelfs de Kulturbrauerei, een geliefde enclave van clubs, supermarkt en bioscopen, wordt in haar bestaan bedreigd. De laatste uitbaters van de Klub der Republik raden iedereen aan niet meer uit te gaan in Prenzlauer Berg, voor zover dat nog mogelijk is. Want als er geen clubs meer zijn blijven alleen nog de Spätis (avondwinkels) open, waar je voor 80 cent een biertje kan halen en op de stoep kan gaan zitten. Maar misschien willen bewoners die ook dicht hebben.

De plek van de Klub der Republik wordt door de verkoper van woningen die er gebouwd gaan worden aangeprezen met „Mehr Stadt geht nicht“, hoe cynisch. Wie de webstek aanklinkt krijgt een accordeon te horen. Weer iemand die niet heeft begrepen dat Berlijn geen Parijs is en nooit zal worden. Hopelijk voor de nieuwe bewoners zijn niet alle bars, cafés en clubs in Prenzlauer Berg dicht als het project klaar is.

Het is en blijft een duivels dilemma: leuke stad wordt aantrekkelijk waardoor er mensen komen die om die reden de stad aantrekkelijk vinden waardoor het aantrekkelijke langzaam verdwijnt. Het afscheidsaffiche op de Klub der Republik vatte deze veranderingen krachtig samen. Hoewel de eigenaar sommeerde via de rechter om het affiche te verwijderen hebben de jongens van de klub zich daar gelukkig niets van aangetrokken, want de tekst is scherp: 

„Erst wenn die letzte Eigentumswohnung verkauft, die letzte Dachetage ausgebaut und der letzte Freiraum zerstört ist, werdet ihr feststellen, dass der Prenzlauer Berg die Kleinstadt geworden ist, aus der ihr geflohen seid“.

(Op het moment dat de laatste koopwoning verkocht, de laatste zolder penthouse en de laatste vrije ruimte verdwenen is zullen jullie constateren dat Prenzlauer Berg die provinciestad geworden is, waarvandaan je ooit bent weggevlucht)

Vandaag tien jaar geleden overleden: de (niet geboren maar wel getogen) Berlijnse zangeres Hildegard Knef.

Haar vele, deels eigen geschreven nummers geven een scherpe blik op Berlijn en haar (roerige) leven in deze stad.

Eines Morgens stand ich dann am Bahnsteig,
an dem Schienenstrang zur grossen Welt,
und ich wusste plötzlich auf dem Bahnsteig,
dass mich nichts in dieser Stadt mehr hält.

Heute, nach allein durchweinten Nächten,
halt' ich es vor Heimweh nicht mehr aus:
In dieser Stadt kenn' ich mich aus,
in dieser Stadt war ich mal zuhaus;
wie sieht die Stadt wohl heute aus --
in dieser Stadt war ich mal zuhaus.

Techniek is overal en altijd. Je ziet het niet en toch is het er.

Vanaf morgen vindt al weer voor de 25e keer het Transmediale-festival plaats. Dit festival laat een kruising/kruisbestuiving tussen technologie, kunst en cultuur zien. Een zusterfestival, het CTM vindt eveneens plaats. Daar ligt de focus op experimentele elektronische muziek. Zes dagen tentoonstelling, discussie, muziek, workshops en performances doen de grenzen tussen galerie, club, tentoonstellingsruimte vervagen.

In|compatible is dit jaar het thema. Achtergrond: incompabiliteit is de toestand waarbij dingen niet wrijvingsloos met elkaar functioneren. Daardoor ontstaan crises; in de politiek, de economie, de techniek, ecologie. Het lijkt op dit moment wel alsof we overal met incompatibiliteit te maken hebben. De media, die wij bijna altijd vertrouwen, maakt crises in een oogopslag zichtbaar. Transmediale 2012 stelt dat incompabiliteit voorwaarde is om tot culturele productie te komen. Het risico van het ongewone is uitgangspunt. De donkere kanten, die ook aan de huidige netwerkcultuur kleven, worden gepresenteerd en bestudeerd.

Allemaal prachtig, maar voor mij als niet-kunstkenner, die ook nog last heeft van het Tunte & Technik-syntdroom is het vooral een kans om veel Berlijnse gebouwen van binnen te zien. Dat sluit weer mooi aan bij mijn Goede Voornemen 2012 om meer openingen in de stad te bezoeken. Ik ga er van uit dat ik veel sh*t te zien zal krijgen, zoals ook in HP De Tijd te lezen is. (Te?) veel kunstenaars in de stad leidt niet altijd tot goeie productie. En nogmaals, van kunst heb ik weinig verstand, dat laat ik aan Jurriaan Benschop over. Maar de kans om veel gebouwen van binnen te zien laat ik niet liggen.

Zo was de opening van Transmediale in het Bethanienhaus in Kreuzberg. Tot mijn schaamte was ik daar nog nooit geweest. Een prachtig oud ziekenhuis, in paviljoenachtige setting, met ruime, hoge kamers. Ideaal voor kunsttentoonstellingen. Transmediale, da’s vele videokunst was met al gewaarschuwd. En dat klopte. De vele oude televisies gaven het geheel een jaren tachtigsfeertje, onder meer door de video-installatie van Joep van Liefland, die een compilatie had gemaakt van videobedrijf-reclames uit de jaren tachtig, erg grappig en herkenbaar. 

Een andere bijzondere plek is het Haus der Kulturen der Welt, waar de foyer dit jaar door raumlaborberlin is vormgegeven. De installatie good manners bad habits bestaat uit fragmenten die tesamen aan een woonkamer herinneren, maar samen ook aan een hybride tussen meubels en bouwonderdelen doet denken. Daarnaast is er komende dagen nog een performance in de voormalige Lokschuppen (locomotiefloods) die is omgebouwd tot plek voor kunst, cultuur en horeca. De Lokschuppen maakt weer deel uit van het Freiraumlabor Friedrichshain; een project waar op basis van wensen uit de buurt een nieuw park is vormgegeven, direct naast de logge bouwmarkthallen en Berghain.
Over Freiraumlabor Friedrichshain later meer, want daar is veel interessants over te vertellen.

Nu eerst zes dagen onderdompelen in kunst, creativiteit, techniek (en bijzondere gebouwen!!)

Transmediale 2012
31/1 tot en met 5/2