Dat je de buschauffeur fooi geeft
Dat je diesel tankt, in plaats van benzine
Dat je je veters niet meer dicht krijgt

Zo voelen de Berlijnse dames van Laing zich, want ze zijn verliefd.
Ik hoorde Laing voor het eerst op de onvolprezen Radio Eins (met als belangrijkste quote: “nur für Erwachsenen”/alleen voor volwassenen) en het was meteen een Ohrwurm, zo’n nummer dat niet meer uit je hooft gaat. Nu is het al dagen zonnig, 27 graden en terrassenweer en de Berlijners genieten met volle teugen, af en toe aan die -15 terugdenkend die we deze winter mochten beleven. Dat werkt natuurlijk ook mee. Maar waarom is dit zo bijzonder?

Om meerdere redenen. De bovenste clip is de strakke versie van Neue Liebe. Kraftwerk meets Supremes wordt Laing treffend genoemd. Dat strakke, dat totaal niet lockere wat veel Duitsers hebben komt in nummer en clip goed naar voren. Dat ingetogene, dat ritmisch willen zijn maar het niet durven en niet kunnen. Dat is Kraftwerk, dat is Duits. Luister naar Dreiklangsdimensionen (7″ und 12″, 1981) van Rheingold en je weet genoeg. Afgemeten. Samengeknepen billen; dat werk.

De dames houden zich in. Op één na, die maar is gaan dansen (de danseres van de groep) en met haar veters speelt. Laing is Nicola Rost, Atina Tabiei- Razligh en Johanna Marschall. Voor de broodnodige bewegingen zorgt - Gesang S.h.i.h ofwel Marisa. Ketan Bhatti maakt de boel op de drums af. Laing treedt sinds 2007 vooral live op in Berlijn en hebben hun eerste solo-album gemaakt.

De tweede clip laat ‘the making of Neue Liebe" zien. Een minder elektronische versie, meer met violen, maar dat past ook heel goed; verliefdheid en violen gaan uitstekend samen. Bijzonder is de entourage waar het maken van is opgenomen, de voormalige DDR-radiostudio’s: het Funkhaus aan de Nalepastrasse. Een prachtig gebouw, met een echte studiosfeer.

Gebouwd in de vijftiger jaren, waardoor het die typische jarenvijftigglamour (jaja, ook in de DDR) heeft. Hedentendage worden er nog steeds platen opgenomen, vinden er festivals plaats en kan je er rondleidingen krijgen. Weer zo’n plek waar de passie en creativiteit uit alle gaten en kieren spuit.

Laing zingt nog even door:

Thuis stapelt de vaat zich op | mijn kat is erg mager aan toe |
heb al dagen geen spiegel gezien | Maar oh wat ben ik mooi

Heerlijk hoor, lente & Laing

De lelijkheid van Berlijn komt op het Fischerinsel wel heel hard aan.

Op de plek waar de stad zo'n beetje is ontstaan, zijn in de jaren zestig en zeventig woonkolossen van twintig verdiepingen gebouwd. Oud was fout en moest weg; strak en hoog was modern.

Inmiddels wordt met schepen in het water en restaurants aan de waterkant getracht iets van de oude sfeer van toen terug te krijgen. Maar de woonkolossen wijken niet. Zelfs niet in het water.

Berlijn is nooit wat je ziet.

Als deze stad je een ding leert, dan is het goed kijken. Niet alleen de vele (lit-)tekens van de oorlogen zijn op straat terug te vinden, maar ook hedendaagse, niet direct zichtbare elementen die het leven in de stad beïnvloeden moet je (willen) zien. De vele briefjes, kreten aan de wand en graffiti worden op blogs goed beschreven. Zoals Notes of Berlin, waar iemand de meest rare en bijzonder briefjes verzameld die in het stadsbeeld opduiken. Of een graffitiblog, waar tekens en tekeningen die de vele spuiters in Berlijn maken zijn te zien. Kijken is ervaren.

Berlijn is geen ‘In-your-face’-stad, die je alles op een presenteerblaadje aanbiedt, gereed voor consumptie. Berlijn wil dat je goed kijkt, want ze heeft veel te vertellen.

Twee projecten van fotografen licht ik hier uit. Beide hebben een  scherpe blik op wat er in Berlijn (niet) te zien is. Erik Franssen heeft met zijn project You can tear down a wall met foto’s het verloop van de Berlijnse muur vastgelegd. Bijzonder is dat op geen enkele foto de muur te zien is. Wat Franssen heeft gedaan is zijn lens scherp gesteld op de exacte plek waar de muur heeft gestaan. Dat is scherp; de rest van de foto is wazig. Franssen heeft van 2007 tot 2009 in Berlijn gewoond en was zich dagelijks bewust van de geschiedenis, die in de stad altijd aanwezig is. Hij werd nieuwsgierig naar de vraag of fotografie van vandaag de dag de Muur van toen nog in herinnering zou kunnen brengen. Niet alleen in beeld brengen wat er was, maar ook het beeld van vandaag toevoegen, was zijn idee.

Herinneringen kunnen levendig zijn, en tegelijkertijd onbereikbaar. Zoals zijn eigen herinnering aan het vallen van de muur, wat Franssen als 15-jarige op televisie meemaakte. Er is altijd een extra laag tussen jezelf en hoe je in het verleden was. Een laag die afstand schept. Franssen heeft zijn camera gefocust op de muur, en daarmee geprobeerd om de herinnering en het hedendaagse te vermengen.
Een monument voor hoe het geheugen en de herinnering werkt. 

Marga van den Meydenberg woont nog maar kort in Berlijn. En toont met haar foto’s gelijk aan hoe scherp zij naar de stad en de inwoners kijkt. Bizarre situaties, vreemde posities, opvallende beelden; de foto’s lijken soms geënsceneerd, maar ik weet zeker dat dit niet zo is.

Zij laat de stad zien zoals hij is. Mits je het wil zien. Sinds ik haar foto’s ken kijk in anders en zie bijna iedere dag een Meydenbermoment voorbijkomen. Het is een heel prettige manier van kijken naar de stad.

Want de humor ligt, ook in Berlijn met zijn lasagnalagen aan geschiedenis, gewoon op straat.

Check voor meer mooi werk:
http://www.erikfranssen.com/
en http://meydenberg.com/

Dat u niet denkt dat ik stilzit, nu ons boek af is. Integendeel; ik ben juist meer buiten en meer op pad. U als trouwe lezer wil intelligent op de hoogte gehouden worden van Berlijns wel en wee, hip en nee. En daarvoor ga ik de straat op.

Natuurlijk valt er veel actueels te vertellen. Over stijgende huurhoogtes, ruzies over geluidsoverlast, de opening van de vele strandbars et cetera.
Toch waag ik het om de andere kant op te gaan en de noeste arbeid van vele Berlijnkenners uit het verleden met U te delen.

Ik ga de komende tijd op dit blog verslag doen van het wegwerken van een stapeltje dat me al een lange tijd –sommige al meer dan een of twee jaar- verwijtend aankijkt.
Dat stapeltje heet: interessante scripties en onderzoeken over Berlijn met een verrassende insteek.

Het stapeltje bestaat uit:

Afstudeerwerk 'De plantage van Berlijn'  van stedenbouwkundige Jan Martijn Eekhof. Zijn afstudeerplan voor voormalig vliegveld Tempelhof koppelt de ontwikkeling van de stad aan de toenemende behoefte om voedsel dicht bij de stad te produceren. Zijn plan heeft terecht de architectuurprijs Archiprix 2011 en de stedenbouwNUprijs 2012 gewonnen.

'Flaneren door nothingness; Berlijns’ openbare ruimten tot 1989 vanuit hedendaags perspectief' Een lijvige masterscriptie van Madelief ter Braak. De masterscriptie gaat in op de rol van de openbare ruimte in Berlijn als verscheurde stad door de tijd heen. Zij ziet die verscheurdheid als een constante.

'Man hätte das doch weiterbauen können?' Onderzoek naar de omgang met het stedenbouwkundig erfgoed in Oost-Berlijn van Michiel Lippus. Scriptie uit 2007 alweer, maar zeker niet onactueel. Lippus heeft er de  Volkskrant/Duitsland Instituut Amsterdam-scriptieprijs 2008 mee gewonnen. 

'Blockbuster, de Kreuzberger Mischung herzien' is het afstudeerwerk van architect Hans Ringenier, genomineerd voor de Archiprix 2010. Een onderzoek naar de bouwblokkenstructuur in Berlijn-Kreuzberg, de Kreuzberger mischung (mix) resulterend in een ontwerp voor een nieuwbouwbouwblok in Kreuzberg. Op het Cuvryvelde. Daar gaat de volgende scriptie ook over:

'The Cuvrybrache as free place; the diverse meanings of a waste land in Berlin' is de titel van de afstudeerscriptie van stadsgeograaf Jan van Duppen uit 2010; een onderzoek naar gebruik van de Cuvrybrache in Kreuzberg.

Ja, dat is dat stukje land waar het GuggenheimLab vanuit New York in Berlijn wilde neerstrijken, maar van af zag na protesten.

Alle genoemde publicaties hebben gemeen dat ze over de ruimte in Berlijn gaan, net als dit blog. Daarnaast zijn ze sterk geschreven, mooi vormgegeven en nodigen uit om te lezen, te bezinnen en te verdiepen.

Dat is hard nodig in tijden als deze, waar vanwege de crisis iedereen in blinde en dove paniek om nieuwe visies en instant pasklare oplossingen roept. Of wil aanpakken. Of stevig wil door pakken (arme Door).

Hou de site maar in de gaten voor uw driedagelijkse dosis contemplatie.

Het is zover; de nieuwe hal van een van de laatste ringbaan-kruisstations is afgelopen week officieel geopend. Dat is weer een stap vooruit in het opknappen van het station Ostkreuz, dat als kruisstation op de stadslijn en de ringlijn in 1882 is geopend. De nieuwe hal is van die typisch Duits-strakke architectuur waar eigenlijk niets op aan te merken is, en dat is er op aan te merken.
Pas in 2016 is het geheel gereed en is er rond 411 miljoen aan verspijkerd. De nieuwe hal is groot; meet 132 meter lang, 15 meter hoog en is 30 meter breed. In de hal zijn de glazen paviljoens nog leeg, maar binnenkort gevuld met wat volgens de Berlijners nergens mag ontbreken: de kiosk; voor krant, koffie en bratwurst.

De nieuwe hal roept nostalgie op. Nostalgie naar het oude Ostkreuz, bijnaam: Rostkreuz, omdat het ongeveer uit elkaar viel van ellende. En ach, dat had zo zijn charme. Via het eind van de Sonntagstrasse is het stationsgebied te bereiken. Wie onder het boogspoor heenliep was meteen in Rusland en kon het soms vermoeid hippe Berlijnse Friedrichshain achter zich laten. Typisch zo'n plek in Berlijn waar je binnen een paar meter van de ene sfeer in de andere komt. Drommen mensen worstelen zich over de te smalle trappen. Dagelijks meer dan 300.000 passagiers levert drukte op.

Rust was er ook, want een van de perronnetjes (Bahnsteig A) was al zo lang buiten gebruik dat de berkebomen uit het dak van de perronoverkapping groeiden. Een perfect geheim plekje om ’s zomers stiekum te picknicken, wat Berlijners ook gewoon deden. Hup, het hek over en zitten maar. Een eiland van rust in een wirwar van sporen.

Ook de andere kant van Berlijn kwam op Ostkreuz aan bod: de winter. Ooit de geweldige uitspraak gehoord: "dinsdagmiddag dertien december, tien over drie op het perron van Ostkreuz, met snijdende wind, min tien graden en een duisternis die veel te snel invalt. Als je dat overleefd dan ben je tegen Berlijn bestand".

Het bovenstaande filmpje laat Ostkreuz zien van nog vroegerderderder, juni 1989, vlak voor de val van de Muur.

Er is inmiddels een popgroep opgericht, die zich Kreuzost noemt, en die melancholisch-electronische muziek maakt, met beelden die de sfeer in Berlijn (en ook rond Ostkreuz) mooi weergeven.

En daarmee is het weer schluß met de nostalgie voor vandaag.
Die ook niet meer is wat het was (met dank aan Simone Signoret)

Een avondje uitgaan in Berlijn, hoe zou dat er uit kunnen zien, bijvoorbeeld in Friedrichshain? Nou, zó: eerst eten bij 'n Koreaans (zuid) restaurant. Voor een lousy € 9,- heb je voor- en hoofdgerecht. Waar doen ze het van? Onder het eten bespreek ik waar we heen zullen gaan. Het aanbod is overweldigend, dus er moet gekozen worden. We besluiten naar het Michelbergerhotel te lopen. In de lobby vinden nogal eens spontane feesten plaats. En vanavond misschien ook wel.

Buiten op straat is in de Simon-Dach-Strasse de vrijdagse vrijgezellenhel losgebarsten. Dat betekent: grote groepen die veel lawaai maken. Deze keer vindt een groep Denen het erg leuk om met een voetbaltoeter annex misthoorn de boel op te schudden. Ze mogen van mij betreft hun gang gaan, maar het probleem met vrijgezellgengroepen is dat ze anderen altijd lastig vallen en geld willen, of een foto maken, of je moet iets tekenen et cetera. We kunnen er met een grote boog omheen lopen.

Aangekomen in het Michelbergerhotel zijgen we in de lobby neer op de beddespiralen die hier nu banken heten. Toeristen met onhandige koffers lopen nietsvermoedend de lobby in. Daar staat een besnorde dikkerd met veel plezier op discosterkte plaatjes te draaien. Plaatjes waar iedereen zich prettig bij voelt en waar iedereen in de stemming komt als Weekend van Class Action en I want your love van Chic. Waarbij in laatstgenoemd nummer de bellen klinken alsof er iemand voor de deur van het hotel staat aan te bellen. Prettige disco. Mensen op de tweedehands bedspiralen liggen lang onderuitgezakt en wiebelen met hun voeten. Een veertiger, verkleed als dertiger, danst er met zijn 11-jarige dochtertje tussen de loungende hotelgasten en ander gespuis.

Een jongen met o-benen waar je oh tegen zegt loopt door de lobby, op zoek naar het toilet. Hij ziet eruit alsof hij net van zijn paard is afgestapt en het grote paardenlichaam een afdruk in vorm heeft achtergelaten. Hij zal vast de collectie gehaakte pannenlappen die de weg naar het toilet in de kelder begeleiden weten te waarderen. Als hij maar niet schrikt van het ‘Hände hoch!!” dat door de toiletten kan schallen. Dat is het Tatort-hoorspel dat de urinerende gasten vergezelt. 

Tussen de lobby en de bar staat een stalen rek, dat op een schanskorf lijkt, een momenteel modieus artikel dat door landschapsarchitecten wordt ingezet om pleinen af te schermen. Deze schanskorf is gevuld met boeken, ook tweedehands. Het assortiment is breed: van het koningshuis (dat Duitsers vreten, want dat hebben ze niet) tot aan de monografie van architect Tchoban, die Berlijn volbouwt met (overbodige) winkelcentra. Ook de lampen zijn tweedehands, gemaakt van tijdschriften over sport of over reizen. In een hoek van de lobby maakt een roedel Scandinaviërs met fel flitslicht schaterlachend foto’s van elkaar.

Na een poosje zijn we discomoe. Tijdvoor de volgende tent. We wandelen over de Warschauer Strasse, tussen de veertienjarige meisjes met sigaret in de mond en bierfles in de hand, tussen rockers op zoek naar andere rockers. Hier en daar loopt een verdwaasde toerist onwillekeurig de verkeerde kant op, rolkoffer onhandig achter zich aan rollend. Tram 10 tringelt en vertrekt van de halte. Wij dalen de ijzeren noodtrap af die van de Warschauer Strasse het RAW-terrein leidt. Daar is het pikdonker, maar toch horen we geroezemoes. De breedstralers begint breed te stralen zodra onze beweging zich heeft gemeld.

Om de hoek van de onder de graffiti gespoten gebouwen staan een dozijn punks met hanenkammen aan een biertje te lurken. Geen wonder; in de ASTRA-concertzaal vindt een driedaags punkfestival plaats. Ik kijk op het provisorisch –want: punk- schema dat aan de kassa hangt. De Exploited treedt op! Die naam heb ik ooit nog –heel punk- op mijn agenda gekalkt, zo midden jaren tachtig, met zo'n dikke Eddingstift. Ik heb ze nooit live gehoord en nu ook niet de behoefte om ze te gaan zien en luisteren. Het stramme drumwerk van de drummer is dwars door de dikke muren te horen. Wat glasgerinkel, af en toe een brul van een punk, maar verder is het er op het gedrum na  aangenaam rustig. Komt dat door die ene punk, die tegen de muur van de ASTRA in slaap gevallen is, een biertje nog in zijn hand?

Wij kiezen voor Zum Schmutzigen Hobby. Dat is het café van de uit Prenzlauer Berg wegens te veel nachtelijk lawaai verdreven Nina Queer. Deze travestiet runt de tent met verve. Ideaal voor homo’s met hun vriendinnen. Heleen van Rooyenwalhalla, met allemaal GBF’s (gay’s best friends). I’m a barbie girl, in a barbie World, life in plastic; it's fantastic!! schalt er uit de boxen. Tijd om verder te gaan.

Gelukkig is er de Monster Ronson Ichiban Karaokebar. Daar vindt de Bäraoke plaats. Dat houdt in dat dikbuikige mannen en hun vrienden/vriendinnen ruim baan hebben om uit volle buik hun favoriete nummers te blèren. We horen Wild Boys van Duran Duran, beter geperformed dan Duran Duran ooit heeft geperformed. Ook hier schalt I’m A Barbie girl, in a barbie World uit de boxen. Deze keer gezongen door een gezette veertiger met een megapens en kale kop. Met hoge falsetstem, dat dan weer wel. Onvervalste karaokeklassiekers als When the rain begins to fall worden hier onvervalst vals gezongen. Het free beer-uurtje wordt nog met een halfuurtje verlengd om de stemming erin te houden. De gasten juichen. De barman zet met een dikke Edding-stift een groot kruis op ieder flesje wat hij verkoopt. Dit om binnengesmokkelde lege flesjestypes (Pfandpiraten) te weren die denken dat gratis ook écht gratis is. Hier niet, wij hebben zowaar € 5,99.- entree betaalt om tot 00.00 uur gratis te mogen drinken. 
Nog maar een biertje. Wie weet zo het podium op...De kater komt later. 
De avond en de nacht zijn jong en donker. 

Morgen maar weer de dierenambulance bellen om de kater op te laten halen.  

Kan ik me best voorstellen.

Dat je na al die jaren hard werken eindelijk succesvol reclamemodel bent geworden.
Dat je ineens als reclamemodel zit opgesloten in zo'n vitrine op de
Karl Marxallee.
Dat je allemaal jongelui langs ziet lopen met een biertje in de hand,
op weg naar weer een ander feest.
Dat je daar als reclamemodel nog nooit bent geweest.
En dat je dan denkt: krijg de pip allemaal, ik stap eruit.
Dat je je raam openzet, je biertje opdrinkt en er op uit trekt.

Maar dat je dan je raam niet achter je dicht doet.

Dát begrijp ik niet.

Dit is 'm dan; onze gids: Berlijn voor Gevorderden, waarin acht Nederlandse journalisten/correspondenten in persoonlijke verhalen vertellen hoe Berlijn hen al jaren fascineert. 

Het was precies op het juiste moment dat Bram Vermeer en Jaco Boer van Uitgeverij Oostenwind mij vroegen om na te denken om samen een gids over Berlijn te breien. Want bloggen is leuk, maar ik heb zoveel meer kennis en weetjes die ik niet van me af kan bloggen.
Zij waren van plan om een gids voor vrienden maken waarin meer achtergrondverhalen over de stad en de betere (Geheim-)tips samen zouden komen.

En waarom dat dan niet delen met iedereen die zin in Berlijn heeft?
Zo gezegd zo gedaan.
Nu ligt er dus ons gidsboek.

Ideaal voor wie al eens in Berlijn geweest is maar zich weleens heeft afgevraagd:
- waar die Berlijners hun geld mee verdienen
- waarom de stad zoveel kunstenaars trekt
- waarom de stad geen duidelijke structuur heeft en je er altijd 
  verdwaalt
- wie die Berlijner eigenlijk is
- hoe die Berlijners het volhouden, die zware geschiedenis
- waarom het dansen Berlijners in het bloed zit, en
- waarom Berlijn zo filmgeniek is

Deze gids is voor ieder volgend bezoek aan Berlijn een prima begeleider en is uiteraard ook uitstekend geschikt om aan iemand cadeau te doen (vooral aan diegenen die bluffen Berlijn goed te kennen…).

Wouter Meijer | Merlijn Schoonenboom | Antoine Verbij |Annemieke Hendriks | Linda Huijsmans hebben ons geholpen om er mooie verhalen van te maken. De fantastische frisse en ook heel Berlijnse vormgeving van Marjolein Rams doen de rest.

Wat maakt deze boekgids nu zo uniek? Dat de auteurs in journalistieke achtergrondverhalen de ‘gevorderde’ Berlijngangers uitleggen wat Berlijn zo bijzonder maakt. In het boek staan twee ontdekkingstochten. Ook de 175 persoonlijke tips (actief, eten/drinken, bijzondere plekken, nachtleven, cultuur, winkelen) verleiden om zelf op pad te gaan in Berlijn.  

Op 23 april is de boekpresentatie in Berlijn.
Kijk voor details op www.berlijnvoorgevorderden.nl

De gids kost € 19,50 en bestellen kan via deze klik
(zonder verzendkosten!)

En onthoudt maar één ding: D B G V B = B V G !

[De Beste Gids Voor Berlijn = Berlijn Voor Gevorderden]

Ik heb het al vaker geschreven:

Berlijn is helemaal niet ruim, Berlijn is leeg. Naast dat van veel alles dubbel is (dierentuin, opera, universiteit, ziekenhuizen, zwembaden) stikt het daarnaast van de leegte.

Hans Stimman, ooit stadsbouwmeester in de jaren negentig, heeft eens opgemerkt dat het verschil tussen een arbeider in een fabriek en een laptopslaaf de factor vijf is. Vijf? Ja, vijf keer zo weinig ruimte neemt een kantoorarbeider cq. laptopslaaf in ten opzichte van een arbeider in een fabriek. En die fabrieken, die zijn er bijna niet meer, althans, niet meer zo veel als direct na de Wende in 1989. En al zeker niet meer in gebruik. Alles leeg. Alles weg.

Leegstand is eigenlijk geen thema in Berlijn; het is er gewoon. Tot vorige week, want toen is de Berlijnse versie van de Leerstandsmelder online gegaan. Daarop kan iedereen die iets leeg ziet staan uitzoeken van wie het is en dat online zetten. Doel is transparantie omtrent wat er leegstaat, en om duidelijk te maken van wie iets is. binnen een week waren al 144 objecten op de kaart gezet. Bij sommigen roept de virtueel weergegeven leegstand herinneringen op aan de wilde jaren negentig, toen hordes naar oost-Berlijn trokken om in de leegstaande woningen en fabrieken clubs, cafés en werkplaatsen te ontwikkelen. Opvallend maar eigenlijk ook niet, is dat Leerstandsmelder laat zien dat vooral Oost-Berlijn ruim bedeeld is. Het zet de jammerdiscussie over het toenemend bebouwen van lege plekken in een ander daglicht, want als er ergens in Berlijn geen gebrek aan is, is het wel ruimte/leegte; dat laat de kaart goed zien.

Ondertussen gaan de discussies over het wel of niet vragen van een ‘sociale’ grondprijs of gebouwenprijs door het Liegenschaftsfonds. Dat is de club die alle gronden en lege gebouwen die de stad Berlijn toebehoren tegen de hoogste bieder moet verkopen. Dat is hun opdracht, en er kan niet ontkent worden dat ze dit naar behoren doen. Zo verkocht het fonds in 2005 door middel van 633 verkoopcontracten voor 1,5 miljoen vierkante meter aan grond en gebouw. Saldo: 188 miljoen euro. In 2010 zijn 533 contracten getekend, ter waarde van 189 miljoen euro voor 1,1 miljoen vierkante meter grond en gebouw. Tot vorig jaar heeft het  Liegenschaftsfonds sinds 2001 circa 5.500 vastgoedtransacties gedaan van circa 14 miljoen vierkante meter. Daarmee is 2 miljard euro verdiend.

Daarnaast haalt het fonds tot nu toe 460 miljoen euro op aan huur van gebouwen die aan het fonds zijn overgedragen. Dat kan bijvoorbeeld een Tempelhof-vliegveldgebouw zijn, dat sinds 2008 leegstaat en sinds 2010 telkens tijdelijk wordt verhuurd aan bijvoorbeeld Bread & Butter modebeurs. In totaal heeft het fonds meer dan 1,7 miljard in de Berlijnse staatskas en 227 miljoen naar de stadsdelen getransporteerd.

Klinkt allemaal prachtig en ook best veel, zelfs voor een cijferdyslecticus als ik. Maar een ding weet ik wel: het Liegenschaftsfonds is een redelijke ramp voor de stadsontwikkeling. In de binnenstad van Berlijn valt dat niet zo op, maar wie eens in Marzahn-Hellersdorf gaat kijken (niemand, want dat doe je amper voor je lol, en toch is het er razend interessant) ziet de gevolgen van de ‘hoogste-bieder-poilitiek’. Namelijk: de ene Aldi naast de andere Lidl verschijnt er, op plekken waar vroeger scholen hebben gestaan. De scholen zijn gesloopt wegens teruglopende aantallen leerlingen en de gronden door het Liegenschaftsfonds aan de hoogste bieders verkocht. Dat is in dergelijke wijken, zonder actieve bewoners, altijd aan dergelijke firma’s. Die er overigens niet een supermarkt neerpleuren omdat er in de arme omgeving die Marzahn rijk is zo'n behoefte aan is, maar om hun marktpositie te versterken. Een bijna vergelijkbaar proces heeft in Amsterdam plaatsgevonden, waar iedere lege winkelruimte als vanzelfsprekend een Albert Heijn werd (waar de gemeente Amsterdam met AH-boter op het hoofd flink aan meegewerkt heeft, overigens).

Tegen dit beleid is een aantal Berlijnse architecten en stadsontwikkelaars in opstand gekomen. De grootste kritiek is dat het Liegenschaftsfonds bestuurlijk onder financiën en niet onder stadsontwikkeling valt. Zij willen dat de politiek een onderscheid gaat maken voor gebouwen en gronden van de stad Berlijn. Met aan de ene kant ‘commerciële’ prijzen voor partijen die het makkelijk kunnen betalen, en aan de andere kant een ‘sociale’ prijs voor sociale en culturele initiatieven. En dat is lang niet makkelijk.

Sinds 2005 hanteert het fonds weliswaar ‘Zwischennutzungs’-prijzen voor gebouwen en gronden waar voorlopig niks mee gaat gebeuren –en dat zijn er nogal wat in Berlijn, niet alleen kwantitatief maar juist ook kwalitatief; wat doe je met een oud vliegveld, bunker of kazernegebouw?- waarbij de Zwischennutzer feitelijk alleen de instandhoudings- en onderhoudskosten hoeft op te brengen, en amper tot geen huur. Ook Baugemeinschaften kunnen voor een vaste grondprijs kavels van het Liegenschaftsfonds kopen. Dat zijn, niet geheel opvallend, de Lagenhüter, ofwel: winkeldochters onder de kavels. Die al die tijd niet verkocht waren omdat ze ongunstig lagen, in een uithoek of naast een snelweg.

Veel lastiger is om te bepalen wat de sociale en culturele bestemming precies inhoudt. De club/bar/restaurant Kater Holzig, de vervanger/nieuwe versie van de beroemde afterpartybar 25 ziet er weliswaar bij elkaar geknutseld uit en heel alternatief en rauw allemaal; een hoofdgerecht is er behoorlijk aan de prijs (pittig commentaar op Qype, de Duite IENS: “Keine Kreativität, nichts Neues, sondern einfach nur die Gier, aus dem Hype der ehemaligen “Bar” weiter Profit zu schlagen, steckt hinter dem Konzept von Kater Holzig") en ik kan me voorstellen dat er mensen zijn die vinden dat onder een prijzig hoofdgerecht geen sociale grondprijs hoeft te liggen. Ondertussen ruziën de wethouders van financiën en stadsontwikkeling verder met elkaar wat nu een sociale grondprijs is.

Opvallend, dat in een stad die vooral door leegte en leegstand gekenmerkt wordt en waar in principe kwantitatief genoeg ruimte is, het uiteindelijk gaat wie waar wat op welke plek moet gaan betalen.

Daarmee bewijst Berlijn dat kwalitatief en kwaliteit de kernwoorden voor de 21e eeuw zijn en dat kwantiteit zijn langste tijd heeft gehad. 
De ene lege plek is overduidelijk niet de andere.

Rapporten over Liegenschaftsfonds: hier te downloaden