Al eerder schreef ik een recept voor een overheerlijke Berlijnse straat. Met de onlangs verschenen Monitoring Soziale Stadtentwicklung heb ik genoeg ingrediënten om een recept voor een probleembuurt te schrijven. Want de monitoring maakt nogal wat los in de kranten en op de treurbuis. Een korte serie over goede en slechte buurten en hoe dat dan komt. Hier deel 1.

In de monitor, of atlas, worden de tien beste en de tien slechtste buurten van Berlijn beschreven. Een van de beste is de Eldenaer Strasse, op het Alter Schlachthof. Dat is een nieuwbouwbuurt met townhouses (sjieke valse naam voor rijtjeswoningen voor gezinnen) en dat is makkelijk scoren. De slechtste buurten liggen allebei aan de rand van de stad: Falkenhagener Feld in west, en Hellersdorf/Helle Mitte in oost. Falkenhagener Feld is opgericht in de jaren zestig, zo’n  typische hoogbouw-woonbuurt. Helle Mitte is een plattenbau-wwijk uit de jaren tachtig die eruit ziet alsof ie in de jaren zestig is gebouwd (een bekende specialiteit van Oost-Duitsland).

Helle Mitte is extra treurig, omdat tijdens de bouw de muur viel, waardoor de wijk nooit goed is afgemaakt. De winkelpassage ligt er deprimerend bij, de winkels zijn leeg, koffie 50 cent, dat soort werk. De Tagesspiegel meldde, dat als je aan kinderen op straat vraagt wat zij later willen worden, ze: “Hartz 4-Empfänger” antwoorden. Vrij vertaald: ik wil later uitkeringstrekker worden.

Toch is het interessant om te constateren dat deze probleemgebieden voornamelijk door de stad zelf worden veroorzaakt. Het zijn niet de meest geliefde woongebieden, maar de stad werkt zelf mee aan de keiharde spiraal naar beneden. Hoe is het anders te verklaren dat het arbeidsbureau een werkloze adviseert om vanuit Kreuzberg naar Helle Mitte te verhuizen, omdat zijn uitkering ten opzichte van de huur in Kreuzberg te hoog is? Zo worden de minder bedeelden naar de slechte randen van de stad gestuurd.

Een (oneerlijke, geef ik toe) vergelijking met Amsterdam: ook daar zijn het de buurten aan de rand van de stad die het minst gewaardeerd worden. Holendrecht-west bijvoorbeeld, waar criminaliteit en overlast is toegenomen. Niet gek, als in de naastgelegen Bijlmermeer alles opgepoetst en schoongeveegd wordt. De plek waar niet wordt geïnvesteerd is dan de zwakke plek waar alle ellende terechtkomt.

Zo ook in Helle Mitte. Sinds de Wende is 28% van de bevolking uitgewisseld. Rijk ging weg, arm kwam terug. Vooral Russische Spätaussiedler, mensen die Duitse voorvaderen hebben en na de Wende in groten getale naar Berlijn zijn gekomen. Een Oostenrijkse investeerder dacht de buurt te helpen door de plattenbauflats fleurig op te schilderen, maar ging later failliet.

Zo krijgt de trendy ‘Arm, aber sexy’-kreet van de Berlijnse burgemeester een bittere nasmaak. Want het enige sexy aspect aan Helle Mitte is de kalender, die de afgelopen jaren werd uitgegeven en waar jeugdigen naakt en in volle glorie de mooiste plekjes van Marzahn-Hellersdorf lieten zien.

Een 2010-versie van deze kalender is er niet.